Wybuch wojny
Kiedy we wrześniu 1939 roku wybuchła druga wojna światowa, poeta wybrał się na tułacza wędrówkę i dotarł pieszo do Lwowa, gdzie nawiązał współpracę ze Związkiem Pisarzy Radzieckich. Z chwilą wkroczenia wojsk hitlerowskich do Lwowa w 1941 roku Kurek opuścił miasto. Do 1945 roku ukrywał się przed gestapo "przyczajony w lasach wschodniokarpackich - jak podaje - zakamuflowany szczelnie jako pracownik tartaku". W latach wojny ponownie rozpoczął pracę nad Janosikiem, którego manuskrypt w 194i roku wpadł w ręce hitlerowców w mieszkaniu Tadeusza Boya-Żeleńskiego, kiedy aresztowali go i stracili we Lwowie.
Późną wiosną 1945 roku, po pięcioletniej tułaczce powrócił poeta do Krakowa, przywożąc ze sobą nową wersję Janosika. Pierwszy tom powieści pt. Sława Głu-chaczkom ukazał się drukiem jeszcze tego samego roku, drugi pt. Śpiew ściętej głowy - w 1946, a w dwa lata później tom trzeci Wpiekłozstąpienie. Książka ta, będąca pewnego rodzaju epopeją chłopską, "powstała - jak się zwierzył autor - z tęsknoty za Tatrami, za Wysokim Beskidem, chciałem zawrzeć w niej niepowtarzalny klimat, urok i grozę gór, które musiałem naonczas porzucić". Powieść spotkała się z dużym zainteresowaniem wśród czytelników i - zdaniem autora - stanowi najlepsze dzieło w jego całożyciowym urobku.
"Po drugiej wojnie światowej - wspomina poeta - 139 oddałem się całkowicie i wyłącznie literaturze, nie wspomaganej przez dziennikarstwo. Po raz pierwszy począłem utrzymywać się samodzielnie z pisarstwa..." W tym okresie Jalu Kurek ożenił się z Hanną Ablewicz, także pisarką, uprawiającą współczesną poezję i prozę. Z małżeństwa tego ma dwoje dzieci, którym poświęcił wiele pięknych strof.
W 1947 roku przygotował poeta swój pierwszy powojenny tom wierszy pt. Zraniony ptak, do którego poza dawnymi, włączył również garść nowych liryków. W trzy lata później opublikował następny zbiór poetycki pt. Płomień nad Wisłą, obejmujący liryki refleksyjne. Potem znów sięgnął do prozy i ogłosił Ocean Nie-Spokojny. "Powieść ta stanowi mój wkład w walkę o pokój" - wyznał Kurek po ogłoszeniu jej w 1951 roku. Umieszczając akcję powieści w republice Chile, ukazał walkę proletariatu, rzeczywistej siły rewolucyjnej, z ekspansją północnoamerykańskiego imperializmu. Oparta na materiałach źródłowych jest również wydana przez niego w 1953 roku opowieść o Kostce Napierskim pt. Wad Czorsztynem się błyska. "Książka nie stawia sobie ambicji naukowych - wyznał jej autor. - Jest ona dziełem literackim, wzniesionym na fundamencie z uporządkowanych źródeł historycznych. Jej forma to zbeletryzowany esej, inaczej jeszcze opowieść faktograficzna". Tego roku wydał Kurek jeszcze dwie pozycje prozatorskie: Węzeł Garmo i Góralu, czy ci nie żal, zaś w 1954 roku Dzień dobry, Toporna. Były to lata, kiedy poeta borykał się z dużymi trudnościami materialnymi, "książki moje z tego okresu - sam stwierdził - noszą niestety na sobie piętno zarobkowego pośpiechu oraz taktycznego uniku". Węzeł Garmo jest reportażem turystyczno--sportowym, ukazującym wyprawę radzieckich alpinistów w góry Pamiru i Tadżykistanu w 1933 roku. "Z bohaterami książki - wyznał autor - łączy mnie jedna i ta sama namiętność: miłość do gór". Góralu, czy ci nie żal jest wyborem reportaży, felietonów i szkiców publicystycznych z okresu pierwszych lat po wojnie, kiedy kształtowała się nowa rzeczywistość. Powieść Dzień dobry, Toporna ma charakter zbeletryzowanego, żywego i barwnego reportażu, ukazującego pewne typowe zjawiska życia powojennej wsi podhalańskiej. "Toporna - wyznał autor - stanowi odpowiedź na lakiernicze reportaże o wsi współczesnej. I przez to właśnie zbliża się opowieść o Topornej w ideowym i demaskatorskim charakterze do mojej przedwojennej powieści " Naprawie, w której szaleje grypa..., wyszła ona z mojej żarliwej pasji społecznej i z mojego dążenia do prawdy". Zaangażowany w codzienną rzeczywistość swego rodzinnego miasta, w 1954 roku został Kurek radnym Krakowa.
Tatry są stałym przedmiotem zainteresowań pisarskich Jalu Kurka, im poświęcił opublikowaną w 1955 roku Księgę Tatr. Jest to - powtórzmy za jej autorem - "rozległa historyczno-obyczajowa powieść o Zakopanem i o Tatrach, obrazująca pionierską, odkrywczą epokę tego regionu. Książka choć posługuje się fikcją, wprowadza jednak w akcję postacie autentyczne". Księga Tatr obejmuje ich dzieje w latach 1848-1910 i jest pewnego rodzaju zbeletryzowaną monografią; to najpoczytniejsza powieść powojenna pisarza, była dotąd dziesięciokrotnie wznawiana.
W 1956 roku wyszły Wiersze wybrane Kurka, podsumowujące jego trzydziestoletni dorobek poetycki. Poezja ta "jest interesującym dokumentem tendencji poetyckich dwudziestolecia, które określa się mianem
